በተደጋጋሚ የሚጠየቁ ጥያቄዎች

በኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ተግባራት ዙሪያ የሚነሱ ዋና ዋና ጥያቄዎችና መልሶቻቸው


መልስ - ቦርዱ የኮቪድ19 በምርጫ ላይ የሚኖረውን ተጽእኖ አስመልክቶ ከፓለቲካ ፓርቲዎች ጋር ምክክር አድርጓል፡፡ ያደረገው ምክክር በሁለት ዙር ሲሆን በእለቱም ፓለቲካ ፓርቲዎች የተለያዩ አስተያየቶችን ሰጥተዋል፡፡ የሰጧቸው አስተያየቶችም ችግሩን አለም አቀፍነት በተለይ ደሞ እንደኢትዮጵያ ላለ አገር ሊያስክተል የሚችለውን ቀውስ እና በምርጫ ስራ ላይ የሚያመጣውን ተጽእኖ እንደሚረዱ ገልጸዋል፤ ምርጫ ቦርዱ ከሚመለከታቸው የመንግስት አካላት ጋር በመመካከር እንዲሰራም ጠይቀዋል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ቦርዱ ምክክሩን ማድረጉን አድንቀው መንግስት ያስቀመጠው የ14 ቀን ክልከላ ታይቶ ቢወሰን የሚል አማራጭም አቅርበዋል፡፡ ውይይቱ በመግባባት የተጠናቀቀ ሲሆን የፓርቲ አመራሮች ይህንን እድል የአገራችንን ፓለቲካ ለማስተካከልም ሆነ በቂ ዝግጅት ለማድረግ መጠቀም እንደሚገባ፣ ይህ ውሳኔ በቦርዱ መወሰን እንዳለበት እና ፓርቲዎችን ማማከር ጥሩ ቢሆንም ውሳኔው ከፓርቲዎች በላይ መሆኑን እና በአገር የመጣ ከአቅም በላይ የሆነ ችግር ለመቋቋምም ሁሉም ፓርቲዎች ተባብረው መስራት እንዳለባቸው ጠቅሰዋል፡፡ ቦርዱ የተለያዩ ተጨማሪ ምክክሮችን ለማድረግ ያሰበ ቢሆንም
- የመጀመሪያው ውይይት የተካሄደው የመጀመሪያው የኮሮና ቫይረስ ተጠቂ በተገኘ 3ተኛው ቀን በመሆኑ ከዚያ በኋላ ያሉ ክልከላዎች መጠናከራቸው እና የተለያዩ እርምጃዎች በክልሎችም ጭምር በመወሰዳቸው ክልከላዎችን መጣስ ስለማይቻል፣ እንዲሁም ኮቪድ19 የደቀነው አደጋ በጣም ግልጽ መሆኑን ፓርቲዎችም እንደሚረዱ በማመኑ 
- ከፓርቲዎች የተገኘው ግብአት በቂ በመሆኑ እና ቦርዱም ለውሳኔው እንደግብአት ስለተጠቀመበት ቦርዱ በመግለጫው እንዳሳወቀው ውሳኔውን በሚወስንበት ወቅት የፓርቲዎችን አስተያየት እንደግብአት ከተጠቀመባቸው መረጃዎች አንዱ ነው፡፡ 

መልስ - የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ መጋቢት 24 ቀን 2012 ዓ.ም መግለጫ አውጥቷል፡፡ በመግለጫው ዋና አላማ ምርጫውን ቀድሞ ባቀደው ቀን ማለትም ነሐሴ 23 ቀን 2012 ዓ.ም ማከናወን እንደማይችል ማሳወቅ ሲሆን፣ እዚህ ውሳኔ ላይ ለመድረስ ጥናት አካሂዷል፡፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ተጠሪነቱ ለተወካዮች ምክር ቤት ስለሆነ ውሳኔውንም ለተወካዮች ምክር ቤት አሳውቋል፡፡ ከአቅም በላይ በሆነ ችግር ምክንያት ምርጫውን ማከናወን ካለመቻሉ በስተቀር የተራዘመ ቀን ቆርጦ አላቀረበም፡፡ ቦርዱ ማድረግ የሚችለው አለመቻሉን ብቻ ገልጾ ሪፓርት ለሚያደርግለት ለተወካዮች ምክር ቤት ማሳወቅ ብቻ ነው፡፡ 
በመግለጫው ተገለጹት የቦርዱ ዋና ዋና ውሳኔዎች የሚከተሉት ናቸው፡፡ 
• በኮቪድ19 የተነሳ ቦርዱ ባወጣው የጊዜ ሰሌዳ መሰረት ምርጫውን ማካሄድ የማይቻለው መሆኑን በመረዳት ያወጣውን የጊዜ ሰሌዳ በመሰረዝ በሰሌዳው መሰረት መከናወን ያለባቸው ተግባራት ለጊዜው እንዲቆሙ ፤
• ቦርዱ የወረርሽኙ ሥጋት ተወግዶ ሁኔታዎች ሲመቻቹ እንደገና ግምገማ በማድረግ አዲስ የምርጫ ኦፕሬሽን እቅድና ሰሌዳ በማውጣት እንቅስቀሴውን እንደሚያስጀምር፤
• በኮቪድ 19 የማይስተጓጎሉ፣ የቦርዱን የምርጫ አፈጻጸም ዝግጁነት የሚጨምሩ፣ሁኔታው ተቀይሮ ተቋሙ ወደ መደበኛ ተግባሩ ሲመለስ በተገቢው ሁኔታ ምርጫን ለማስፈጸም የሚያሥችል ሁኔታን የሚፈጥሩ ተግባራትን እያከናወነ መቆየት እንዳለበት፤ 
• በህገ መንግስቱ በተቀመጠው መሰረት በስራ ላይ የሚገኘው የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስልጣን ጊዜው ከሚያበቃበት አንድ ወር አስቀድሞ ቦርዱ አጠቃላይ ምርጫውን ማድረግ የማይችል መሆኑን ም/ቤቱ ተገንዝቦ፣ ከዚህ አንጻር የሚሰጠው ውሳኔ ቢኖር ለመነሻነት ያገለግለው ዘንድ ይህ ውሳኔ እንዲሁም ቦርዱ ያደረገው የዳሰሳ ጥናት ሰነድ ለህዝብ ተወካዮች እንዲተላለፍለት

መልስ - የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በአሁኑ ወቅት አብዛኛው ሰራተኞቹ ከቤት ሆነው የቀረው ደግሞ በፈረቃ ስራውን በማከናውን ላይ ሲሆን መሰብሰብ የማያስፈልጋቸው ስራዎቹን ማህበራዊ መራራቅን ተግባራዊ በማድረግ እየሰራ ይገኛል፡፡ የቦርዱን የምርጫ አፈጻጸም ዝግጁነት የሚጨምሩ፣ሁኔታው ተቀይሮ ተቋሙ ወደ መደበኛ ተግባሩ ሲመለስ በተገቢው ሁኔታ ምርጫን ለማስፈጸም የሚያሥችል ሁኔታን የሚፈጥሩ ተግባራትን እያከናወነ ይቆያል፡፡ በዚህም መሰረት የፓለቲካ ፓርቲዎቸን ዲጂታል ኮምኒኬሽን መረጃ እየሰበሰበ ይገኛል፡፡ ከፓርቲዎች ጋር የሚኖረው ግንኙነትም በተቻለ መጠን በዲጂታል መንገድ ለማድረግ ጥረት ያደርጋል፡፡ 

መልስ - የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርዱ ተጠሪነቱ ለተወካዮች ምክር ቤት ነው፡፡ የአፈጻጸም ሪፓርቶችን የሚያቀርበውም ለምክር ቤቱ ነው በመሆኑም ውሳኔውን ለተወካዮች ምክር ቤት ከማሳወቅ ውጪ ሌላ አማራጭ የለውም፡፡ ቦርዱ በተሰጠው ሃላፊነት መሰረት ችግሩን ለተወካዮች ምክር ቤት ከማቅረብ እና በጥናት ላይ የተመሰረተ ውሳኔ ከማድረግ ውጨ ከስልጣኑ ውጪ የሰራው ወይም ስልጣኑ ኖሮት ሳይወጣ የቀረው ሃላፊነት የለም፡፡

መልስ - ከዚህ በፊት የነበረው የእጩነት መስፈርት በቁጥር (12) እና በእሱም በእጣ እንዲወሰን ሆኖ ገዳቢ የነበረ እና ብዙ አቤቱታዎች ሲቀርቡበት የነበረ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ በመሆኑም በአዲሱ ረቂቅ ገደቡ ተነስቶ ለእጩነት ጥረት አድርገው የሚመጡ ፓርቲዎችና ግለሰቦችን ሁሉንም ለማስተናገድ ያለመ ነው፡፡ ለእጩነት የደጋፊ ፊርማ በምርጫ ወረዳው የሚያሰባስብ ሰው በሂደቱ ከማህበረሰቡ ጋር ራሱን የሚያስተዋውቅ ሲሆን ለምረጡኝ ዘመቻውም ቅድመ ዝግጅት የሚያደርግበት ይሆናል፡፡ በዚያውም በብዙ መራጮች ዘንድ የሚነሳውን የሚወክለን ግለሰብ ማን እንደሆነ እንኳ ሳናውቅ ድምጽ ስጡ እንባላለን የሚለውንም አቤቱታም ያስቀራል፡፡ እጩዎችና የሚወክሉት ህዝብ በግልጽ የሚተዋወቁበት እና የምርጫ ሂደቱን በቁም ነገር (seriously) የሚይዙ እጩዎችን ወደ ድምጽ መስጫ ወረቀት የሚያመጣ አሰራር ነው፡፡

መልስ - ከዚህ በፊት ከፍተኛ አቤቱታ የሚቀርብበት የመንግስትን ሃብት ለፓርቲ ስራ ማዋል ለመቀነስ የመንግስት ሰራተኛ እጩዎች ከስራ ቦታ እንዲርቁ የሚያደርገው ድንጋጌ አላማው የፓለቲካ ፓርቲ ስራን ከመንግስት ስራ መለየት ነው፡፡ በመጀመሪያው ረቂቅ ላይ የመንግስት ሰራኞች ያለምንም ጥቅማ ጥቅም ከስራ ለጊዜው እንደሚርቁ ቢገልጽም ከፓለቲካ ፓርቲዎች በተገኘ ግብአት መሰረት በማድረግ እጩ ተወዳዳሪ የመንግስት ሰራተኞች እስከ ሁለት አመት የሚደርስ የአመት ፍቃዳቸውን እንዲጠቀሙ የሚያስችል ሆኖ ተሻሽሏል፡፡ በመሆኑም የአመት ፍቃዳቸውን ሲጠቀሙ ደምወዝ የሚያገኙ ቢሆንም የስራ ገበታቸው ላይ መገኘት እንደማይገባቸው ግን ህጉ ይደነግጋል፡፡ እጩ ተወዳዳሪው የመንግስት ሰራተኛ ከምርጫ ውድድሩ በኋላ ወደስራው የሚመለስበት እና ተገቢው ጥቅሙ መጠበቅ እንዳለበት ህጉ ጥበቃ ይሰጣል፡፡ በተጨማሪም ከመንግስት ለፓርቲ የሚሰጥ ድጋፍ ውስጥ ለምርጫ የመንግስት ሰራተኛን ያቀረቡ ፓርቲዎች በተጨማሪ መስፈርትነት እንዲታይላቸው ሆኖ ተጨምሯል፡፡ዋናው ግን የድንጋጌው አላማ የመንግስት ሃብትና ንብረት ለፓርቲ መገልገያነት እንዳይውል መሆኑ ግንዛቤ ውስጥ ሊገባ ይገባል፡፡

መልስ - የምርጫ ስርአት አይነቱ በህገ መንግስቱ ተወስኖ የተቀመጠ መሆኑ ይታወቃል፡፡ በመሆኑም አብላጫ ድምጽ ያገኘው አሸናፊ የሚሆንበት ስርአት በህገ መንግስቱ የተቀመጠ በመሆኑ በአዋጅ መሻር ስለማይቻል የህገ መንግስቱ ላይ የተቀመጠው የምርጫ ስርአት እንዲቀጥል ተደርጓል፡፡ የፓለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ ስርአቱ እንዲቀየር የጠየቁ ቢሆንም ህገ መንግስቱ እስካልተሻሻለ ድረስ በአዋጅ መቀየር አልተቻለም፡፡

መልስ - የፓለቲካ ፓርቲዎች ህዝባዊ መሰረት እንዲኖራቸው ከመፈለግ አንጻር፣ ከአገሪቷ ህዝብ ቁጥር አንጻር እንዲሁም የሚወክሉት ህዝብ ጋር ያላቸውን ግንኙነት ከማጥበቅ አንጻር 10 ሺህ እና 4 የድጋፍ ፊርማ እንዲያሰባስቡ መደንገጉ የተጋነነ ቁጥር አይደለም፡፡ በአንዳንድ ፓርቲዎች የሚነሳው አሁን ካለው የጸጥታ ችግር አንጻር 10 ሺህ ሰው ማስፈረም አንችልም የሚለው ሃሳብ የሚያሳምን ቢመስልም መታወስ ያለበት ግን አንድ ህግ ሲወጣ ለአንድ አመት ብቻ ተብሎ አለመሆኑን ነው፡፡ ህግ የሚወጣው ለረጅም ጊዜ ከመሆኑ አንጻር የህጉን መርሆ በጊዜያዊ ሁኔታ ብቻ ማየት አይገባም፡፡

መልስ - የፓለቲካ ፓርቲዎች በሶስት አመት አንድ ጊዜ ከአባላት ጋር በመገናኘት ውስጠ ፓርቲ ዴሞክራሲያዊ አሰራራቸውን የሚያረጋግጡበት መንገድ ነው፡፡ ሶስት አመት ለጠቅላላ ጉባኤ አጠረ የሚባል አይደለም፡፡ አንድ ፓርቲ ከሶስት አመት በላይ ጠቅላላ ጉባኤ ሳያደርግ ከቆየ ውስጠ ፓርቲ አሰራሩ ላይ ያሉ ችግሮችንም በፍጥነት የመፍታት እድሉ ይጠባል፡፡ የአዋጁ አላማ ፓርቲዎችን አሰራር ማጠናከር፣ ውስጠ ፓርቲ ዴሞክራሲያቸውን ማበረታታት እና መቆጣጠር እንደመሆኑ መጠን ይህ አነስተኛ መስፈርት አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፡፡

መልስ - ቀድመው የተመዘገቡ የፓለቲካ ፓርቲዎችን አስመልክቶ በአዲሱ ረቂቅ አዋጅ ከተቀመጠው መስፈርት ጋር የሚጣጣሙበትን መንገድ አስመልክቶ ምርጫ ቦርድ መመሪያ እንዲያወጣ ህጉ ያስገድዳል፡፡ በመሆኑም ተመዝግበው የሚገኙ ፓርቲዎች በሂደት መስፈርቱን የሚያሟሉበትን ዝርዝሩን ከቦርዱ ከፓርቲዎች ጋር በመመካከር በሚያወጣው መመሪያ የሚያሳውቅ ይሆናል፡፡

መልስ - ከዚህ በፊት ከነበሩ ልምዶች በመነሳት እጩዎች ይኑሩ አይኑሩ ሳይታወቅ ስማቸው ብቻ ለምርጫ የሚቀርበብት አሰራርን ለማሻሻል የተካተተ ሲሆን የፓርቲም ሆነ የግል እጩዎች የእጩነት ምዝገባ በግንባር ቀርበው ማድረጋቸው ማጭበርበርን ይቀንሳል ተብሎ ይታመናል፡፡